Landesportal Schleswig-Holstein

Diese Webseite verwendet Cookies und das Webanalyse-Tool Matomo. Wenn Sie durch unsere Seiten surfen, erklären Sie sich hiermit einverstanden. Eine Widerspruchsmöglichkeit gibt es hier.

Gödj tu waasen:

Staatskanzlei

Gödj tu waasen:

Informatsjoone tu e Europa-wool 2019

Wat unti huum wårt wääld?

Bai e Europa-wool önj e europäisch unjoon (EU) wårde da lasmoote foont europäisch parlamänt wääld. Et europäisch parlamänt as jü iinjsist ferträäsing, wat foon da EU-bürgere seelew wääld wårt. Da lasmoote foont parlamänt kaame üt åle EU-lönje. Et EU-parlamänt heet san sat önj Straßburg; ouers uk önj Brüssel än Luxemburg as et parlamänt fertrin.

Et europäisch parlamänt as iinj foon da wichtiste iinruchtinge önj e EU. Da lasmoote foon oudere EU-inruchtinge wårde ai wääld, ouers foon da ainkelte regiiringe benåmd. Tu’n baispal:

  • E europäische rädj seet ham üt da baase foon da EU-lönje tuhuupe, wat da stoote än regiiringe forstönje.
  • Di rädj foon e europäisch unjoon (kurt: rädj) seet ham üt da ministere foon da EU-lönje tuhuupe.
  • Ark EU-lönj benåmt iinj lasmoot for e europäisch komisjoon for fiiw iir.

Et europäisch parlamänt fertreet da inträse foon åle EU-bürgere, dåt san ouer 500 miljoone manschne. Döör e diräkt wool koone da wäälere deerouer rädje, hü ham et parlamänt tuhuupeseet. Südänji koone ja uk aw dåt årbe foont parlamänt inwirke.

Önjt europäisch parlamänt jeeft et niinj regiirings- unti opositsjoonspartaie sü as önjt tjüsch parlamänt. Önjstää deerfor hångt et foont aktuäl teema ouf, huk partaie tuhuupeårbe. Da ainkelte parlamäntsmanschne än fraktsjoone koone bai ark oufstiming seelew deerouer önjtschiise, weer’s for san.

Tu da wichtiste apgoowe foont europäisch parlamänt hiire:

  • Gesätse: Sü as wat et bundesgesätse jeeft, jeeft et uk gesätse, wat önj e hiil EU jüle. Uk ja schan formuliird än beslin wårde. E europäisch komisjoon årbet en forsliik for en gesäts üt än et europäisch parlamänt än e rädj schan deerma inferstiinjen weese.
  • Demokratische kuntrolruchte: Et parlamänt fäit räigelmääsi foon e komisjoon än e rädj en berucht ouer jare årbe. As et parlamänt ai mat årbe foon e komisjoon tufreese unti heet betånken, dan koon et sin mastrouen ütspreege. Et parlamänt koon e komsjoon sügoor deertu twänge, tubäägtutreesen.
  • Hüshüüljsrucht: Et parlamänt reet deerouer, hü et giilj ütdänj wårt. Tuhuupe ma e rädj schal et europäisch parlamänt di hüshüüljsploon foon e europäisch komisjoon gödjkåne. Et parlamänt koon ouers uk aneringe deertu beslite.

Sunt di ferdråch foon Lissabon foon 2009 as et e apgoowe foont europäisch parlamänt, åle fiiw iir e presidänt foon e europäisch komisjoon tu wäälen. E presidänt foon e europäisch komisjoon heet önj e EU en äänlik wichtien båntje as da baase foon da regiiringe.

Woolmodus

Tutids heet et europäisch parlamänt 751 lasmoote. Eefter e Europa-wool 2019 wårde dåt bloots nuch 705 weese.

Hü maning foon da 705 lasmoote en ainkelt lönj schake mötj, hångt deerfoon ouf, hü maning manschne önj dåt lönj booge. Dåt läichst san 6 sate önjt europäisch parlamänt än dåt huuchst san 96 sate; sümaning heet Tjüschlönj.

Önj Tjüschlönj san for e wool da liste ma woolforsliike wichti än dåt ferhüülj foon da stime tuenouder. Da partaie koone liste ma woolforsliike for ainkelte lönje apstale, ouers uk iinj gemiinsoom list for åle lönje.

Et europäisch parlamänt wårt for fiiw iir wääld än dåt eefter da grünseetinge foon e ålgemiin, lik, fri än gehiim wool.

Et jeeft bai e Europa-wool for da partaie niinj 5%-dreempel.

Däi foon e wool

E Europa-wool as önj Tjüschlönj, saandi, di 26. moi 2019.

Huum mötj wääle?

Wääle mötj enarken, wat 18 iir üülj as unti åler. Huum schal en tjüschen påås heewe än sunt önjtmanst tra moune önj Tjüschlönj unti önj en oudern stoot foon e EU malded weese unti stäis deer laawe. For tjüsche, wat önjt ütlönj laawe, heet di bundeswoolliidjer aw sin homepage informatsjoone tuhuupestald.

Bundeswahlleiter zur Europawahl: Deutsche im Ausland

Uk bürgere üt oudere EU-lönje, wat önj Tjüschlönj booge, koone bai e wool tut europäisch parlamänt mamååge. Dåt koone’s önj Tjüschlönj düünj unti önj dåt lönj, weer’s jurtkaame. Ja schan önjtmanst 18 iir üülj weese än sunt tumanst tra moune önj Tjüschlönj malded weese unti stäis heer laawe.

Deerma huum wääle koon, schal huum aw e list foon da, wat wääle mönje (wäälerfertiiknis) stönje, unti en woolschin heewe. Bit tu di 5. moi 2019 schan da persöönlike woolbräiwe – ma åle wichtie informatsjoone tut woollokåål – önjkiimen weese. Wan huum niinj woolbräif füngen heet, ouers wääle mötj, schal huum ham bait gemiindewoolåmt foon e stää, e gemiinde unti e åmtsferwålting malde.

Hü wårt wääld?

Woolsäädel

For e wool wårde woolsäädle brükd. Enarken, wat wääle mötj, heet iinj stim. Huum mör as iinj krüs mååged, mååged san woolsäädel üngülti.

Urnwool

Enarken, wat wääle mötj, heet e möölikhäid aw e wooldäi twasche klook oocht di mjarn än klook seeks di een sin stim ouftudüünj. Am tu wäälen, schal huum sin woolbräif forwise än san ütwis unti räispåås. Bürgere üt oudere EU-lönje koone önjstää for e personåålsütwis uk en identitäätsütwis forwise. Deerma e wool uk wörklik gehiim as, schan da wäälere jare krüs jarst önj e woolkabiine aw e woolsäädel mååge, dan di säädel tuhuupefüülie än ham deereefter önj e woolurn smite. Önjt woollokåål mötj niimen tu waasen füünj koone, hü huum oufstimd heet.

Önj e woolkabiine mönje niinj bile mååged wårde.

Bräifwool

Önjtstää for sin stim önjt woollokåål ouftudüünj, koon huum uk awfoorie bräifwool mååge. Huum bräifwool mååge wal, schal deerfor en insäken stale.

Deerfor koon huum di önjdråch ütfeele, wat önjt woolbräif maschakd wörd, än ham tu e gemiindewoolliidjer schake.

Huum koon ouers uk e gemiindewoolliidjer en e-mail schriwe, weer huum sin persöönlike doote (noome, fornoome, wan huum tuläid as än e adräs) önjdeet, am en önjdråch aw bräifwool tu stalen. Liifst schölj huum uk e numer, weer uner huum önjt wäälerfertiiknis stoont, önjdüünj. Jüdeer numer stoont awt woolbräif.

Maning gemiinde wårde wälj ål ouf made april en „online-formular“ for da önjdråche aw en woolschin än aw bräifwool önjt interneet stale.

Et woolåmt schakt da unerlååge for e bräifwool tu e adräs, wat huum önjdänj heet. Dåt koon uk en urlaubsadräs weese.

Wan di bundeswoolütschüs da woolforsliike gödjkånd heet än da stimsäädle pränted san, wårde da unerlååge for e bräifwool tusånd, woorschiinlik ouf made april 2019. Da bräifwool-unerlååge schan sü tidi tubäägschakd wårde, dåt’s aw e wooldäi bit klook seeks di een önjt rucht woollokåål önjkiimen san.

Huum da unerlååge persöönlik bait woolåmt foon e gemiinde oufhåålt, koon uk gliks deer ma bräifwool wääle.

Da unerlaage for e bräifwool koon huum bit tu di fraidi for e wool, klook seeks di een,
füünj. Huum deereefter krunk wårt än südänji ai önjt woollokåål wääle koon, koon uk aw e wooldäi bit klook trii di eeftermadi en önjdråch aw bräifwoolunerlååge stale.

Oudere woole än oufstiminge

Önj hu gemiinde wårt tubai e Europa-wool uk nuch diräkt e bürgermäister wääld unti en bürgeroufstiming oufhülen. Uk heer jüle daseelwie räägle as bai e bräifwool.

Et ütteelen

Wan da woollokååle am klook seeks di een tumååged hääwe, begant e woolforstånd matiinjs mat ütteelen. Uk da stime üt e bräifwool wårde jarst dan teeld. E woolliidjer stalt önj e woolnåcht dåt jarst resultoot for e stää, e gemiinde unti e kris fååst, wat ouers nuch ai åmtlik as. Di woolliidjer foont lönj stalt önj e seelew nåcht en loonsresultoot tuhuupe än maldet dåt dan wider tu di woolliidjer foon e bund.

Eefter dåt da woolliidjere foon åle bundeslönje jare resuloote malded hääwe, stalt di bundeswoolliidjer et resultoot for e hiile republik fååst, wat ouers nuch ai åmtlik as.